Dışişleri Bakanı Fidan: Savaşın bitmesi için elimizden geleni yapıyoruz

Müzakerelerde iki taraf ortasında birkaç kritik hususun olduğu değerlendirmesini yapan Fidan, şöyle devam etti:

“Onların inşallah halli durumunda biz, kalıcı bir ateşkese ulaşacağımızı düşünüyoruz. Alışılmış şiddetli bir süreç, ortada büyük bir güvensizlik var. Şu anda geride bırakılmış bir savaş var, her an tekrar başlayabilir ve en kıymetlisi, Amerika ve İran’ın ne düşündüğünden bağımsız hareket eden ve kendi gündemi olan bir İsrail var. Bölge ülkeleri, dünya kamuoyu, herkes bir barışın olmasından, boğazın açılmasından, bölgede istikrara ve güvenliğe geri dönülmesinden yana iken İsrail’in biliyorsunuz daha öbür planları var.”

Fidan, birtakım bölge içi ve bölge dışı aktörlerin, kimi fanatik İsraillilerin, birtakım fanatik Batılıların, bölgeyle ilgili dini yahut fanatik kanılardan hareketle ortaya koydukları siyasetler olduğu değerlendirmesini yapan Fidan, “Bölgedeki Müslüman ülkelerin bir ortaya gelerek kendi bahtlarına sahip çıkmaları gerekiyor. Bizim bölgemiz, bir laboratuvar değil, diğerlerinin fantezilerini geliştireceği bir alan değil, oburlarının kendi mesihlerini bulacağı bir yer değil. Burası, bölge insanlarının yaşadığı, Müslümanlara ilişkin olan topraklar. Bu topraklarda kendi barışımıza, kendi istikrarımıza, kendi güvenliğimize, kendi refahımıza, kendimizin sahip çıkması gerekiyor” diye konuştu.

BÖLGE ÜLKELERİ ORTASINDA DAYANIŞMA

Savaştan da ders çıkartarak bölge ülkeleri ortasındaki dayanışmayı artırmaya çalışan bir efor içerisinde olunduğuna işaret eden Fidan, bölgedeki herkesin, bölge ülkelerinin kendi meselelerine kendi sahip çıkmadan hegemondan bir şey beklemenin bir manası olmadığını bildiğini söyledi.

Fidan, bunun bölgede birçok kez denenen bir senaryo olduğunu belirterek, “Bunun bölge ülkelerine yararı yok, İran’a yararı yok. İran’ın muhakkak siyasetlerini gözden geçirmesi gerekiyor. Bölge ülkelerinin kendileri ortasında inanç artırıcı önlemlere başvurması gerekiyor” dedi.

Birlik içerisinde hareket edilmesi gerektiğinin altını çizen Fidan, bölge ülkelerinde bunu yapacak insan kapasitesi olduğuna ve devlet olgunluğuna sahip olunduğuna işaret etti.

Fidan, “Biz bir ortaya gelirsek problemlerimizi çözeriz, bunu yapmamamız için hiçbir sebep yok. Bu istikamette yürütülen çalışmalar var şu anda. İnşallah bunlar olumlu bir sonuca ulaşır” tabirini kullandı.

Bölgede şu ana kadar çok büyük güvensizlikler oluştuğunu aktaran Fidan, “Bölgede yakın geçmiş tarihten başlayarak büyük olaylar oldu. İşgaller oldu, iç savaşlar oldu. Karşılıklı ülkeler birbirleriyle savaşa gittiler, çatışmalar oldu” diye konuştu.

Fidan, ABD/İsrail’in İran’a yönelik atakları ve Tahran’ın Körfez ülkelerine yönelik akınlarına değinerek şöyle devam etti:

“Hala savaşın tehdidi altında yaşayan bir bölgeyiz lakin görüşlerimiz artık olgunlaştı. Birtakım mevzularda kesin kanaate ulaşmanız için muhakkak ölçü acı deneyim yaşamanız gerekiyor. Herhalde bölgemiz yeteri ölçü acı deneyim yaşadı ve kanaatlerimiz oluştu, fikirlerimiz oluştu. Artık şunu görüyoruz; hegemondan bize bir yarar yok.”

Bölge ülkelerinin ya kendi mukadderatlarına sahip çıkacaklarını ya da bu istikrarsızlığı, güvensizliği yaşamaya devam edeceklerini söyleyen Fidan, “Ama ben memnuniyetle şunu görüyorum; bölgedeki ülkeler artık daima beraber bu dersi almış durumdalar” dedi.

Fidan, bölge ülkelerinin bir ortaya gelerek bölgenin savaş, istikrarsızlık, terör üreten bir yer olması için değil, bütün bölge ve dünya barışı için istikrar, barış, refah üreten bir bölge olması için inanılmaz kaynaklara sahip olduğunu lisana getirdi.

Büyük bir İslam medeniyetinin temsilcilerinin bölgede olduğunu vurgulayan Fidan, “Mübarek ve aziz bir halkı var. Önemli bir medeniyet birikimimiz var. Bunun çağdaş vakitlerde, profesyonellikle yönetilen devletlerde daha büyük bir istikrar alanında dönüşmemesi için hiçbir sebep yok. Ben bu bahiste başarılı olacağımıza inanıyorum. Dünyaya da katkımız çok olur böylelikle. Kendi istikrarımızı, barışımızı burada sağladıktan sonra dünyaya da daha çok katkımız olur” tabirlerini kullandı.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NDAKİ DURUM

Fidan, mevcut durumda en değerli konunun ABD ile İran ortasındaki görüşmelerin sonuca ulaşması olduğuna dikkati çekerek İran’ın hücuma uğramasının akabinde ABD taarruzlarına cevaben Hürmüz Boğazı’nı ‘savaş aracı’ olarak kullanma kararı aldığını hatırlattı.

Savaşın yalnızca iki ülke ortasında olmadığını ve bölgeyi de etkilediğini kaydeden Fidan, “Hatta Hürmüz Boğazı kapatıldığı için dünyanın tamamı etkileniyor. Güç güvenliğinde ve güç fiyatlarında büyük sorun var. Bu sorun başta besin olmak üzere, birçok alanda da negatif tesirini gösterebiliyor. Hasebiyle bunun bütün dünyanın maslahatı ve yararı için bir an evvel son bulması gerekiyor” diye konuştu.

Fidan, boğazın açılması için diplomasi ve diyaloğun en değerli yol olduğunu vurgulayarak bu noktada yürüyen müzakerelerin değer teşkil ettiğinin altını çizdi.

Türkiye’nin İran ve ABD ile görüştüğünü aktaran Fidan, “Gördüğümüz şu; her iki tarafın da boğazın açılmasından ve savaş öncesi duruma dönülmesinden yana bir durumları var fakat işte bunu öteki ögelerle birlikte, mutabakattaki başka ögelerle birlikte nasıl bir kağıda dönüşecekler, önceliklendirecekler, zamanlayacaklar, şu anda onun üzerinde çalışılıyor” tabirini kullandı.

Fidan, Hürmüz Boğazı’ndaki krizle ilgili Türkiye’nin savaşın durması ve boğazın açılması telkininde bulunduğunu aktararak, “Başta Afrika olmak üzere birçok ülkede negatif manada tesiri var. Natürel Türkiye’deki boğazların kullanım biçimiyle Hürmüz Boğazı, tam olarak örtüşen örnekler değiller yani bir kere aralar çok farklı. Birisi 40 milden fazla bir yer, birisi de kimi yerlerde 900 metreye inen, kimi yerlerde 1,2 kilometre olan bu türlü çok dar bir geçit aslında” dedi.

İstanbul Boğazı’nda milletlerarası suların olmadığını, Hürmüz Boğazı’nda bulunduğunu vurgulayan Fidan, “Halbuki Hürmüz Boğazı’nda yani kıta sahanlıklarını çıkardıktan sonra ortaya milletlerarası bir şey kalıyor. Yani memleketler arası suların olduğu yere de teknik olarak tahminen ‘boğaz’ dememek lazım lakin yani coğrafik olarak bir boğaz üzere durduğu için ‘boğaz’ diyoruz. Aslında milletlerarası suların olduğu bir yer” tabirini kullandı.

Fidan, yeniden de Hürmüz Boğazı’nın tıkanmış olduğunu ve gemilerin güvenlik kaygılarından dolayı geçemediklerini belirtti.

“SAVAŞ HERKES İÇİN ZARARLI”

İran ve Umman ortasında yürütülen istişarelerin ehemmiyetine değinen Fidan, “Ama dediğim üzere İran’ı bu yola başvurmayı zorlayan konu, taarruza uğraması oldu. O hücumun duracağına ait bir muahede hayata geçtikten sonra, Amerika ile barış mutabakatı, ben bunun tekrar olağana döneceğine inanıyorum. Zira boğazın kapanması, İran’ın menfaatine de değil. İran da bu hususta çok kaybediyor, bölge ülkeleriyle bir arada. Bunun bir an evvel açılması ve bölgenin olağana dönmesi gerekiyor” diye konuştu.

Fidan, ABD ile mevzuyla ilgili görüşmelerinde diplomasi yolunda devam etmeleri konuşarak, uzlaşarak, ne kadar sıkıntı olsa da bir tahlil bulmaya bu yoldan gitmeleri, savaşa geri dönmemeleri konusunda bildiri ilettiklerini aktararak İran’a da tıpkı bildirileri verdiklerini, savaşın muhakkak bir alternatif olmaması gerektiğini, savaşın herkes için ziyanlı olduğunu belirtti.

ABD, Pakistan ile Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani de dahil olmak üzere, bölgedeki öteki ülkelerle daima istişare halinde olduklarının altını çizen Fidan, en kısa müddette bu duruma bir tahlil bulunması tarafındaki beklentisini lisana getirdi.

Fidan, görüşmelerde söylediklerine prensipte herkesin ‘evet’ dediğini, kimsenin ‘hayır’ diyeceği şeyleri söylemediklerini vurgulayarak şöyle devam etti:

“Ama sorun, aslında bu ‘evet’ denilenleri pratikte nasıl hayata geçirmek? Zati sorun bu. Bu sıkıntıda biraz yaratıcı yaklaşımlara muhtaçlık var. Bizim de vakit zaman tıkanan görüşmelerde, bu tarafta telkinlerimiz olabiliyor. Değerli olan iki tarafın niyeti. Niyette ateşkese gitmek varsa o denli yahut bu türlü, bir tahlil bulunabilir. Ben şu anda biraz onun sancısının olduğunu düşünüyorum lakin yani burada biz uygun bir sonuç için çalışıyoruz lakin çok bir optimist tablo da çizer durumda olmak istemiyorum. Her vakit için muahedede birtakım aksaklıklar olma ihtimali var. Münasebetiyle en berbat senaryoya hazırlıklı olmamız gerekiyor. Ama tek yol müzakere, müzakere dışında da yolun olmaması lazım.”

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile daima görüşme halinde olduğunu, onlarla da ABD tarafıyla konuştuklarının aynılarını konuştuklarını bildiren Fidan, savaşın olmaması, boğazın açılması ve bölge istikrarının tekrar sağlanması gerektiğini vurguladı.

Fidan, savaş öncesi durumdan daha fazla bölgede bir istikrar alanının oluşması gerektiğinin altını çizerek şunları söyledi:

İran tarafında müzakereyle ve müzakere yoluyla sonuçların çözülmesine ait bir istek gördüklerini belirten Fidan, müzakerelerin tabiatı gereği her iki tarafın da maksimalist konumlarla gelebileceğini lakin bir noktada uzlaşılması gerektiğini tabir etti.

Fidan, gerektiği vakit esnemelerin de gösterilebildiğini gördüğünü lisana getirerek artık kritik bir noktaya gelindiğinin altını çizdi.

İki tarafın da Türkiye’yi bilgilendirdiğini, başından bu yana buna her türlü takviyesi vermeye çalıştıklarını belirten Fidan, “Birinci elden bilen biri olarak söylüyorum ancak birtakım hususlar var ki, her iki taraf için de güç. Onları da inşallah aşarlar diye düşünüyorum” dedi.

Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın diplomasiye ve barışçıl yollara verdiği muazzam ehemmiyete dikkati çekerek Türkiye’nin diplomasi ve müzakere yoluyla Hürmüz Boğazı’nın açılması taraftarı olduğunu vurguladı.

Burada rastgele bir güç kullanımına gerek olmadığını düşündüğünü belirten Fidan, şöyle devam etti:

“Yani burada bilhassa müzakereyle bir sonuca ulaşılabilecekken, güç kullanımının yerinde olmadığını düşünüyoruz. Bu noktada biz gerek Avrupa platformunda, gerek bölgesel platformlarda oluşturulan inisiyatiflerde doğal ki gidiyoruz, masa etrafında oturuyoruz, görüşlerimizi söylüyoruz. Zira bu bizi de ilgilendiren bir durum. Masa etrafında farklı görüşler tartışılıyor. Doğal bazen ‘güç oluşturalım, zorla açalım’ diyenler var. Kimileri bunun bu türlü olmaması gerektiğini, büsbütün savunma hedefli olması gerektiğini düşünenler var lakin biz diyoruz ki; burada inşallah müzakere yoluyla bir yere gidilir. Müzakerelerde, İran ve Amerika bir yere ulaştıktan sonra, şayet orada mayın temizlemek üzere birtakım ek dayanaklara muhtaçlık olursa, orada ülkemiz, Türkiye elindeki kapasiteleri doğal ki kullanmaya hazır.”

BÖLGE ÜLKELERİNİN GELECEĞİ

Fidan, “Savaştan sonra temel prestijiyle dediğim üzere biz yalnızca bu son savaştan değil, son 30 yılın bütün savaşlarından ders çıkarmış olarak bir ortaya gelip, başımızı iki elimizin ortasına koyup düşünmemiz lazım. Açıkçası biz, bu düşünme hareketini bölgedeki dostlarımızla birlikte yapıyoruz. Yani Suudi Arabistan olsun, Katar olsun, Kuveyt olsun, Birleşik Arap Emirlikleri olsun, Ürdün olsun, Mısır olsun, Pakistan olsun. Bu ülkelerle konuşuyoruz çok uzun zamandır” diye konuştu.

Batı’da, Avrupa’da bir istikrar alanı olduğunu lakin bu ülkelerin 2. Dünya Savaşı’nda milyonlarca insanı öldürdüklerini söyleyen Fidan, şu sözleri kullandı:

“Bizde de akıl var, hikmet var, teknoloji var, imkan var. Neden bir ortaya gelip istikrarı, güvenliği, refahı oluşturamayalım? Bu mümkün. Bunun birkaç tane koşulu var. Bölgedeki ülkeler, bir deklarasyonda bulunacaklar. Yani kimsenin bir öteki ülkenin hududunda gözü yok, hudut güvenliği. Her ülkenin, öbür bir ülkenin egemenliğinde gözü yok, olmamalı. Emniyetini ihlal eden bir gayret içerisinde olmamalı. Bu üçüne garanti verdikten sonra aslında sıkıntıların yüzde 80’i, yüzde 90’ı çözülmüş oluyor.”

Fidan, bundan sonrası için bölge ülkelerinin bir ortaya gelip, sıkıntılarına sahip çıkması, ortak askeri, ekonomik, siyasi, teknolojik ve başka alanlarda platformlar kurması gerektiğine dikkati çekerek, bölge istikrarının ve barışının, bölgenin çok ötesinde tesirler oluşturacağını düşündüğünü söyledi.

Fidan, bu durumun, bilhassa Avrupa’ya, Asya’ya inanılmaz derecede olumlu tesir üreteceğini vurguladı.

İsrail’in yayılmacı siyasetlerden vazgeçmesi gerektiğinin altını çizen Fidan, “(İsrail’in) Filistin devletiyle bir meselesinin olmaması lazım. 1967 hudutları içerisinde kendisine tanınan sonları tanıması lazım” dedi.

Fidan, İsrail’in deklare ettiği bir sonu olmadığına ve bütün ülkelere atak içerisinde bulunduğuna dikkati çekerek İsrail’in bu siyasetlerden vazgeçtiğini söylemesi gerektiğinin altını çizdi.

Dışişleri Bakanı Fidan, “Tabii ülkü bir yerde, Filistin devletinin kurulduğu, bölgede İsrail’in de kendini inançta hissettiği, İsrail’in de güvenliğinin sağlandığı, bölge ülkelerinin de güvenliğinin ve egemenliğinin tehdit edilmediği bir senaryo, bu ülkü senaryo” değerlendirmesinde bulundu.

“GAZZE’DE ÇOK BÜYÜK İHLALLER YAŞANIYOR”

Ateşkesin ilanından itibaren Gazze’de barış planı uygulanmasında çok büyük ihlaller yaşandığını söyleyen Fidan, İsrail’in yüzlerce Filistinliyi keskin nişancılarla yahut üstten gaye alarak öldürmesi, gerekli insani yardım materyallerinin girişine müsaade vermemesi, hudutlu tutması, Filistin idaresinin Gazze’ye girişine müsaade vermemesi üzere çok fazla ihlal bulunduğunu aktardı.

Fidan, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Şimdi natürel bu ihlaller, barış mutabakatının aslında gitmesi gerektiği üzere gitmediğini gösteriyor lakin öteki taraftan doğal barış mutabakatına biz neden başta razı olduk? Devam eden bir soykırım vardı. İsrail’in, bütün Filistinlileri aile aile, apartman apartman, semt semt, mahalle mahalle yok ederek gittiği bir yerden bahsediyoruz. İnsanlığın tamamının sınıfta kaldığı, imtihanı geçemediği bir durumdan bahsediyoruz. Bu karanlık yerden çıkmanın yolu yani berbat de işlese bir ateşkese ve bir barış sürecine gitmekti. Bu, aslında diplomatik olarak ortaya konan muazzam bir gayretti. Yoksa yani Amerika ve Avrupa’dan gelen yansılar, İsrail’in soykırımını durdurmaya yetmiyordu. Ortaya koyduğumuz bölge ülkeleriyle bir arada diplomatik gayret sonucunda bu ateşkese ulaştık.”

“İslam İşbirliği Teşkilatı, Arap Ligi’nin ortaya çıkardığı bir temas kümesi var. Bu temas kümesi, Filistin sıkıntısındaki diplomasiyi sürdüren küme. Türkiye, 4 Arap ülkesi, Endonezya, Nijerya’nın içerisinde bulunduğu bir küme. Katar da burada. Artık bizim gayretlerimizde tekrar Filistin sorununu merkeze almak varken aniden ortaya çıkan bu ve bütün dünyayı etkileyen bu savaş, açıkçası Filistin probleminde, Gazze sıkıntısında devam eden barış sürecinden dikkatlerin kaymasına sebep oldu.”

Fidan, bütün basın beyanlarında, İran ve Körfez’deki duruma dikkati çekerken Filistin’den de Gazze’den de dikkatlerin kaymaması için önemli ihtarlarda bulunduğunu hatırlatarak, “Ama realitede şu bizim Filistin sorununda birlikte çalıştığımız ortaklarımız da şu anda kendileri biraz savaştan ötürü baskı altındalar” dedi.

Kaynak: Ensonhaber Haber Merkezi