Çevrim içi alışveriş, günlük hayatın modülü haline dönüştü.
Çevrim içi alışverişle dokunmadan, giymeden, tatmadan hatta bazen görmeden yapılan bir alışverişe dönüşen süreç, toplumlarda tecrübesiz bir ticari münasebeti beraberinde getiriyor.
SONSUZ BİR ALIŞVERİŞ DENEYİMİ
Sonsuz hissi veren bir alışveriş tecrübesini çevrim içi araçlarla global deneyim olarak sunan “çevrim içi alışveriş”, her ne kadar konfor alanı üzere görünse de bu rahatlık ve kolaylığın aldatıcı yüzü de mevcut.
ÜRÜNE DOKUNMADAN SATIN ALMAK
Bir esere dokunma, kokusunu duyma, bir kumaşı hissetme ya da bir yiyeceği almadan evvel tatma imkanlarını sunan eski alışveriş alışkanlıkları, çevrim içi alışverişin tesiriyle yok olmaya yüz tutuyor.
Elektronik alışveriş çalışma sistematiği ve sunumları ne kadar girift olsa da insanlara alışverişi en temel manasıyla sunarak kolaylaştırıyor.
TECRÜBE BİRİKİMİ YOK SANAL KEŞİF VAR
Çevrim içi alışveriş, temelde insanlara “bir satın alma deneyimi” ya da satış görevlisinin eser tanıtımı üzere hizmetler sunmamasına karşın müşteri davranışlarını değiştirdi. Ekranın soğuk ışığında beliren görseller, süslenmiş vaatler ve kimliği bilinmeyen yorumların rehberliğiyle alışverişin özündeki deneyim birikimi silinirken, yerine sanal bir keşif hissi galebe çalıyor.
Zira dokunmadan, giymeden, tatmadan hatta bazen görmeden yapılan alışverişe dönüşen süreç, insanları yorum odaklı diğerlerinin beğenileriyle “edinilmiş deneyimmiş gibi” satın almaya itiyor.
KENDİ ZEVKİ İÇİN DEĞİL TOPLUMSAL ZEVK İÇİN ALMAK
Bu da insanları kendi zevklerine nazaran değil de toplumun zevklerine nazaran vaziyet almasını tetikliyor. Vakit içinde alışveriş bağımlısına dönüşen beşerler birçok şeyi istedikleri için değil “birileri güzel yorum yaptığı için” almaya başlıyor. Halbuki biri için “iyi ve hoş olan ürün” diğeri için birebir vasıfları taşımayabiliyor.
BAŞKALARININ TENKİDİNE GÜVENİYOR
Mobil uygulamalar ya da internet sitelerinden satın alınan bir eser sadece satın alan kişinin beğenisiyle konuta gelmiyor. Artık pek çok insan, bir eseri satın alırken kendi beğenisinden fazla diğerlerinin yorumlarına, beğenilerine ve tenkitlerine güveniyor.
BAĞIMLILIK DÖNGÜSÜ
Alışverişin süratli dönüşümü, bastırılmış hisler, reklam, bağımlılık döngüsü içindeki birçok ögesi da beraberinde getirdi. Artık alışveriş, kolay bir muhtaçlık karşılamaktan öte, bireyin isteklerini şekillendiren, hatta ona var olmayan muhtaçlıklar sunan bir sistemin modülü haline geliyor.
Dijital dünyanın en güçlü çarklarından biri haline gelen e-ticaret, yapay zeka, reklam stratejileri ve teklif algoritmalarıyla, insanların gerçek muhtaçlıkları dışında, var olmayan dilekler yaratarak tüketimi körüklüyor.
İHTİYAÇ MI DEĞİL Mİ?
Tüketici, şimdi esere gereksinimi olup olmadığına bile karar veremeden, karşısına çıkarılan, ihtiyaçmış üzere sunulan, reklamlarda övülen ve tekliflerle pekiştirilen eserleri düşünmeden satın alıyor zira dijital dünya, sırf eserleri değil, istekleri da şekillendiriyor.
Kolaylık ve rahatlık faktörleriyle yaygınlaşan çevrimiçi alışveriş, sunduğu konfor alanı hissiyle bağımlılığa dönüşebiliyor.
Bir esere ulaşma imkanını, kişinin yalnızca bir “sepete ekle” tıklaması ve kredi kartı uzağına getiren çevrim içi alışveriş, ruhsal açıdan olumsuz hisler hissedenlerin daha uygun hissetmek için satın alma hareketinde bulunmalarına yol açıyor. Böylelikle kolaylık, rahatlık ve bir esere sahip olmanın verdiği memnunluk arayışı “satın alma davranış bozukluğu” yani alışveriş bağımlılığına dönüşüyor.
Alışveriş bağımlılığı anlık istek yahut hazların karşılanması için, rastgele bir gereksinim olmaksızın gerçekleştirilen ve tekrarlayan satın alma davranışları olarak tanımlanıyor.
1980’li yıllardan itibaren birçok araştırmanın konusu olmaya başlayan alışveriş bağımlılığında satın alınan eser yerine satın almanın verdiği haz ön plana çıkarken, satın alma konusunda çok davranışlar dikkati çekiyor.
Alışveriş bağımlıları, önüne geçilemeyen satın alma isteği, satın alma sürecinde denetim kaybı, satın alma sonucunda ruhsal, toplumsal yahut ekonomik aksilikler yaşarken, bunlara karşın satın almaya devam ediyor.
7 GÜN 24 SAAT KESİNTİSİZ İLETİŞİM
İstanbul Nişantaşı Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Psikoloji Kısmından Öğretim Vazifelisi Maryam Farzand, çevrim içi alışverişin, anında tatmin sağladığı için tüketicilerin hislerini ve karar verme süreçlerini direkt etkilediğini vurgulayarak, çevrim içi alışverişin 7 gün 24 saat sunduğu alışveriş yapabilme imkanına işaret etti.
Çevrim içi uygulamalar sayesinde, artık mağazaların belli saatlerde kapanması üzere alışveriş imkanını kısıtlayan mahzurların olmadığını söyleyen Farzand, “24 saat hizmet veren bu uygulamalar bize anında memnuniyet sağlıyor.” dedi.
PARAN YOKSA BİLE ALIYORSUN
Farzand, psikolojideki ismiyle kompulsif satın alma bozukluğunun bir tıp davranışsal bağımlılık olduğunu belirtti.
Kişinin duygusal muhtaçlıklarını karşılamak için, muhtaçlık duymadığı şeyleri satın aldığına dikkati çeken Farzand, “Bu, olumsuz sonuçlara karşın denetim kaybı ve alışveriş yapma dürtüsüyle ilgili. Diyelim ki maddi zorluklar yaşıyor fakat tekrar de tekrar tekrar alışveriş yapıyor.” dedi.
SATIN ALMA BOZUKLUĞU
Kompulsif satın alma bozukluğunun belirtilerine dikkati çeken Farzand, şöyle devam etti:
Bazı belirtiler ortasında sık ve dürtüsel alışveriş yapma ve istedikleri bir şeyi satın alamadıklarında yaşanan duygusal kasvet var. Ayrıyeten, kişi satın aldığı şeyleri ailesinden, birlikte yaşadığı bireylerden saklar zira satın alır almaz pişmanlık ve suçluluk duyar. Bir öbür belirti de muhtaçlık olmayan eseri satın almaktır. Örneğin, kişi birebir aynı eserden dört yahut beş tane satın alabilir.
News
