Tarım ve Orman Bakanlığı’nın internet sitesinde vatandaşların en fazla sorduğu sorular ve gerçek karşılıkları “Biliyor muydunuz?” başlığıyla listeleniyor.
İşte, bugüne kadar bildiklerinizi sorgulatacak ve besinde hakikat bilinen yanlışları aydınlatan o kritik sorular ve cevapları:
EKMEK FİYATLARINI KİM BELİRLİYOR ?
Ekmek fiyat tarifelerinin belirlenmesine dair iş ve süreçler, “Esnaf ve Sanatkârlarca Üretilen Mal Ve Hizmetlerin Fiyat Tarifeleri Hakkında Yönetmelik” ve “Tacir ve Endüstriciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik” kapsamında ilgili kurum ve kuruluşlarca yürütülmekte olup Bakanlığımızca düzenlenmemektedir.
GIDALARDA DOMUZ KAYNAKLI BESİN KATKI UNSURLARI VE ENZİMLER KULLANILIYOR MU?
Bütün besinlerde, besin katkı unsurlarında, besin enzimlerinde ve besin aroma vericilerinde domuz kaynaklı besin katkı hususlarının kullanımı mevzuat gereği yasaktır.
İnsan saçından L-sistein üretimine, besin katkı unsuru olarak ithalatına, besin hususlarında kullanımına müsaade verilmemektedir.
ZAYIFLAMA, KİLO ALMA, CİNSEL PERFORMANS VB. HEDEFLİ ESERLERE DESTEK EDİCİ BESİN ONAYI VERİLİYOR MU?
Takviye edici besinler dahil olmak üzere bütün besinlerde kullanılabilecek sağlık beyanları Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Aygıt Kurumu’nun yetkisindedir.
Bakanlığımızca destek edici besinler dahil olmak üzere hiçbir besin için kilo verdirici, kilo aldırıcı, uzunluk uzatıcı, cinsel performansı arttırıcı, sigara bıraktırıcı, hastalıkları düzgünleştirici, hücre yenileyici, zeka arttırıcı, beyin geliştirici, bağışıklık arttırıcı vb. niteliklerde hiç bir esere onay verilmemektedir.
YUMURTA KABUĞU ÜZERİNDE HANGİ BİLGİLER YER ALIYOR? BU BİLGİLER NEYİ TABİR EDİYOR ?
İnsan tüketimi için piyasaya sunulan yumurtalar, A sınıfı sofralık yumurta olarak isimlendirilir. A sınıfı sofralık yumurtaların üzerinde Tarım ve Orman Bakanlığının bilgisayar takviyeli data tabanına kaydedilirken kanatlı işletmelerine Bakanlık il/ilçe müdürlükleri tarafından verilen, bir haneli yetiştirme metodu kodu, iki haneli ülke kodu ve iki haneli vilayet trafik kodunun akabinde gelen işletmeye has 10 rakamlı bir sayı ile birlikte toplam 15 haneden oluşan işletme numarası ile yeniden Tarım ve Orman Bakanlığının bilgisayar dayanaklı bilgi tabanına kaydedilirken kanatlı işletmelerinde bulunan her bir kümesteki sürülere Bakanlık il/ilçe müdürlükleri tarafından verilen 1, 2, 3, … üzere kümes numarası verilir.
Yetiştirme metodu kodu ile işletme ve kümes numarası kolay kolay görülebilir, okunaklı ve en az 2 mm yükseklikte olacak halde yumurta kabuğu üzerine damgalanır. İşletme numarası damgalanırken, yetiştirme metodu kodu, vilayet trafik kodu ve işletmeye has kod ortasında bulunan ve bilgisayar takviyeli bilgi tabanında işletme numarasını 15 haneye tamamlamak için kullanılan sıfırlar damgalanmayabilir. Ayrıyeten A sınıfı yumurtanın üzerine isteğe bağlı olarak yumurtlama tarihi de damgalanabilir.
A sınıfı yumurta kabuğuna işletme ve kümes numarası yanında yetiştirme metodu kodunun da damgalanması ve etiket bilgilerinde yetiştirme metodu kodunun açıklanması zaruridir. Yetiştirme metodu kodu, işletme ve kümes numarası önüne, organik yetiştiricilik için 0, free range (açık sirkülasyona erişim) yetiştiricilik için 1, kümeste kafessiz yetiştiricilik için 2 ve kafesli yetiştiricilik için 3 olacak formda sistem tarafından otomatik olarak verilmektedir.
Örnek: Organik yetiştiricilik için 0TR060000060000-01
GIDA SATIN ALIRKEN NELERE DİKKAT ETMEK GEREKİR?
Gıdaların etiket bilgilerini kesinlikle okuyun.
Son tüketim tarihi yahut tavsiye edilen tüketim tarihinin bulunup bulunmadığını denetim edin. Son tüketim tarihi geçmiş besinleri mutlaka satın almayın.
Ambalajı bozulmuş, bombaj yapmış, şişmiş, delinmiş, sızıntı yapmış ambalajlı besinleri satın almayın.
Etiket üzerindeki ikazlara dikkat edin ve her eserin kendine has koruma koşullarında (sıcaklık, nem, ışık, vb…) satışa sunulup sunulmadığını denetim edin.
Dondurulmuş besinlerde soğuk zincirin kırılmamasına dikkat edin.
GIDALARIN KONUTTA KORUMASINDA NELERE DİKKAT ETMEK GEREKİR ?
Satın aldığınız besinleri uygun sıcaklıkta koruma edin.
Et ve et eserleri ile süt ve eserlerini buzdolabı şartlarında 0-4° C’de koruma edin.
Pişirilmiş besinleri çabucak tüketin ya da daha sonra tüketecekseniz süratle soğutun, buzdolabında koruma edin ve tüketilecek ölçüsünü ısıtın.
Pişmiş besinin tekrar tekrar ısıtılmasından kaçının.
Kuru besinleri karanlık, serin, kuru yerde koruma edin.
Dondurulmuş eserleri -18 derecede koruma edin, tüketileceği vakit buzdolabında çözündürün ve çözündürüldükten sonra tekrar dondurmayın.
TAKLİT VE TAĞŞİŞ YAPILMIŞ ESERLERİ NASIL ÖĞRENEBİLİRİM ?
Bakanlığımızca besin ve yemde taklit ve tağşiş yaptığı katılaşan firmalar hakkında internet sayfamızda kamuoyu duyurusu yapılmaktadır. İnternet sitemizi () takip ederek taklit ve tağşiş yapan firma isimlerini internet sitesinde yayımlandığı tarihten itibaren 30 gün mühlet ile duyurular kısmında bulabilirsiniz.
PANCARDAN VE KAMIŞTAN ELDE EDİLEN ŞEKERLER ORTASINDA FARK VAR MI?
Beyaz şeker (sakaroz) üretim prosesinde, hammaddenin kamış yahut pancar olmasına bağlı olarak birtakım değişiklikler bulunmakla birlikte, her iki proses sonucu üretilen milletlerarası standartlara uygun beyaz şekerler ortasında kalite farkı bulunmamaktadır.
AÇIKTA SATILAN SÜT HAZIR AMBALAJLI SÜTE NAZARAN DAHA MI SAĞLIKLI?
Açıkta satılan sütlerde her vakit bruselloz hastalığına neden olan mikroorganizma ve antibiyotik kalıntısı bulunma riski vardır. Besin işletmesine gelen sütler ise çeşitli tahlillere (antibiyotik testi vb.) tabi tutularak kabul edilmekte, gerekli kriterleri sağlayamayanlar ise kabul edilmemekte ve işlenmemektedir. Ziyanlı mikroorganizmalar süte uygulanan pastörizasyon, sterilizasyon, UHT üzere ısıl süreçlerle elimine edilmektedir.
YOĞURTLARIN UZUN MÜDDET BOZULMAMASININ NEDENİ KATKI UNSURLARI İÇERMESİ MİDİR?
Yoğurtların uzun mühlet bozulmaması süt eserleri üretim teknolojisinin gelişmesi sonucu oluşmuştur. Süte uygulanan ısıl süreç ile içerisindeki suyun bir kısmı uzaklaştırılır, birebir vakitte besin kaynaklı hastalıklara neden olabilecek mikroorganizmalar yok edilmiş olur. Yoğurt üretiminde sağlanan denetimli fermantasyon ile ekşimeye ve bozulmaya neden olan unsurların oluşumu engellenir.
Ev ortamında yapılan yoğurtlarda ise kullanılan mikroorganizmalar (endüstrideki ismi starter kültür) bir evvelki yoğurttan elde edilir ve fermantasyon sıcaklığı ve müddeti denetim edilemediğinden bozulma daha süratli gerçekleşir.
SARISI DAHA KOYU RENKLİ YUMURTA DAHA TAZE MİDİR?
Yumurtanın sarısının rengi, tavuğun beslenme haline nazaran değişmektedir. Yumurta sarısının rengi kalite standardı olarak değerlendirilmemelidir.
KÖY TAVUĞU GEÇ PİŞTİĞİNDEN DOĞAL TAVUK MUDUR?
Tavuğun geç pişmesi ırkıyla ve yaşıyla bağlıdır. Sanayide süratli yetişen ve kolay pişen tavuk ırkları üretildiği için markette aldığınız tavuk çok daha kolay pişmektedir. Köy tavukları geç pişer zira ekseriyetle bölüme uygun çabuk gelişen etlik piliç (broiler) tipleri beslenmez. Köylü öncelikle tavuğun yumurtasından olabildiğince uzun müddet faydalanmak ister. Öte yandan tavuğu olabildiğince uzun mühlet yumurtasından faydalanmak için yumurtadan kesilinceye kadar bölümlük olarak satmaz. Yani köy tavuğunun daha geç pişmesi, besilik olarak özel yetiştirilen broiler üzere genç değil daha yaşlı olması ve tavuk ırklarının farklı olmasından kaynaklanmaktadır.
TAVUK ÜRETİMİNDE KULLANILIYOR MU?
Ülkemizde antibiyotik kullanımına ait yasal düzenlemeler Avrupa Birliği (AB) mevzuatı ile uyumludur. Tedavi ve hastalık durumunda hayvanları muhafaza emelleri dışında antibiyotik kullanılması yasaktır.
AB ülkelerinde yasaklanmış bir ilacın ülkemizde ruhsatlandırılması ve kullanımı kelam konusu değildir. Antibiyotikler yalnızca veteriner tabibin yazdığı reçete doğrultusunda kullanılabilir. Antibiyotik kullanılması durumunda her türlü riski ortadan kaldırmak ismine kısımdan evvel ilaç arınma mühletinin (bekleme süresi) dikkate alınması da yasal zorunluluktur.
TAVUK VE ETİ PİŞİRMEDEN EVVEL YIKAMAK GEREKİR Mİ?
Tavuk etini pişirmeden evvel suda yıkamaya gerek yoktur, tavuğu uygunca pişirmek kafidir. Tüm öteki besinlerde olduğu üzere pişme esnasında varsa tavukta bulunabilecek mikroorganizmalar da yapılacak kâfi pişirmeyle elemine edilecektir.
Etler yıkandığı vakit üzerlerinde bulunabilecek mikroorganizmaları mutfağın öbür yerlerine bulaştırma riski doğmaktadır. Bu nedenle çok kirli gördüğümüz kısımlar var ise buralar yıkanmak yerine, kesip uzaklaştırılabilir.
KABUĞU KİRLİ YUMURTA YIKANMALI MIDIR?
Tüketiciler tarafından yumurtaların dış kabuklarındaki kirlerin yıkanınca temizleneceği düşünülmektedir. Lakin yumurta yıkandığı vakit üzerinde bulunan mikroorganizmalar, yumurta kabuğunda bulunan ve gözle görülmeyen gözeneklerden içeri girer ve yumurtanın bozulma riskini artırır. Hazır ambalajlı yumurtalar yıkanmadan besin ile teması uygun kapaklı kaplarda koruma edilmelidir.
PAZARLARDA PEYNİR SATIŞI YASAL MI? AÇIKTA SATILAN TAZE PEYNİRLER EMNİYETLİ MİDİR?
Tüketicilerin bir kısmı sağlıklı oldukları gerekçesiyle pazar tezgâhlarından taze peynir satın alabilmektedir. Bu peynirler çiğ sütten yapıldıkları, pastörize edilmedikleri ve hijyenik koşullarda üretilip üretilmedikleri bilinmedikleri için insan ve toplum sıhhati açısından risk teşkil etmektedir.
Peynir yapılan süt başta brusella olmak üzere birtakım hastalık etmeni taşıyan hayvanlardan elde edilmişse, bu hastalık etmeni mikroorganizmalar peynire geçmektedir. Peynir, denetimli sütten üretilmemiş ve elde edilen süte ısıl süreç uygulanmamışsa insan sıhhati üzerine önemli risk oluşturacaktır. Bu nedenle kaynağı bilinmeyen ve pazar tezgâhlarında satılan taze peynirleri satın almamak gerekir.
DONDURULMUŞ BESİNLER ODA SICAKLIĞINDA MI ÇÖZÜNDÜRÜLMELİDİR?
Donuk eserlerin çözünme süreci en dışından içe gerçek gerçekleşmektedir. Oda sıcaklığında çözündürülen dondurulmuş eserlerin dış kısmı çabuk çözüneceği için besinin orta kısmı şimdi çözünmeden, dış kısımlarında mikroorganizma üremesi başlayabilmektedir.
Bu nedenle besinler; oda sıcaklığında, su içerisinde, kalorifer üzerinde yahut yakınında, hafif ateşte yahut direkt güneş ışığı altında bekletilerek çözdürülmemelidir. Sıcaklığın denetim altında olduğu buzdolabında bekletilerek yavaş yavaş çözdürme en uygun usuldür.
Çözdürülmüş besinler uzun mühlet bekletilmeden tüketilmeli ve tekrar dondurulmamalıdır. Bu sebeple tek seferde tüketebileceğimiz kadar dondurulmuş eseri çözündürmeliyiz.
PEYNİR, YOĞURT, SALÇA ÜZERE BESİNLERİN KÜFLENMİŞ KISIMLARI ATILIP KALAN KISIM TÜKETİLEBİLİR Mİ?
Yoğurt, krema, reçel, salça, ekmek, meyve suları üzere su oranı yüksek eserler, kırmızı et, beyaz et sosis, salam üzere et eserleri, yumuşak zerzevat ve meyveler (salatalık, domates, şeftali vb.) ve pişmiş yemeklerde küflenme varsa o bölge kesilse bile tüketilmemesi önerilmektedir. Zira oluşan küflere ilişkin miseller gözle görülür olmasa dahi besinin derinliklerine gerçek gelişim gösterebilir ve birtakım küf tipleri insan bedenine ziyanlı toksin denilen ziyanlı bileşikler üretebilir.
BALIKLA BİRLİKTE YOĞURT YENİR Mİ?
Temiz sulardan elde edilmiş taze balık, bekletilmeden uygun halde pişirilip taze yoğurtla birlikte tüketildiği vakit zehirlenmeye sebep olmadığı bilinmektedir. Balığın yapısında histamin denilen proteinin ölçüsü, bayat balıkta artış gösterir. Balık sudan çıkartıldıktan sonra süratlice soğutulmazsa histamin artışı görülür ve bu formda beklemiş balık tüketildiğinde histamin bedende alerjik tepkilere ve beraberinde olumsuz tesirlere ve zehirlenmelere yol açabilir. Yoğurtta da histamin isimli unsur bulunur. Taze olmayan balıkla birlikte yoğurt tüketilmesi histamin artışına neden olacağı için tavsiye edilmemektedir. Lakin burada değerli olan balığın tazelik derecesidir. Bu nedenlerden ötürü şayet balığın tazeliğinden eminsek, balıkla birlikte yoğurt tüketilmesinin rastgele bir sakıncası olmayacaktır.
KAHVERENGİ (ESMER) ŞEKER BEYAZ ŞEKERDEN DAHA SAĞLIKLI MIDIR?
Esmer şeker, beyaz sofra şekerine renk vermek üzere şeker kamışı melası ilavesiyle elde edilmektedir ve temel bileşeni beyaz sofra şekeridir. Bu sebeple esmer şeker, beyaz sofra şekerinden daha sağlıklıdır denilemez. Dünya Sıhhat Örgütü, hür şeker tüketiminin toplam güç alımının yüzde 10’undan azına düşürülmesini tavsiye etmektedir. Münasebetiyle çok şeker ve şekerli eser tüketiminden kaçınılmalıdır.
SÜT TOZU ZİYANLI MIDIR?
Süt tozu, sütün yaklaşık yüzde 90’ını oluşturan su içeriğinin düşük basınç ve sıcaklık altında buharlaştırmasıyla elde edilmektedir. Süt tozunda, sütün suyu uzaklaştırılmakta ve başka besin ögeleri kalmaktadır. Süt tozu, sütün bozulmasının önlemesi, uzun mühlet güçlü hale getirilmesi, taşıma ve depolamanın kolaylaştırılması hedefiyle yapılmaktadır. Süt tozları istenildiği vakit, yaklaşık 10 kat içilebilir nitelikte su eklemek ve karıştırmak yoluyla kullanılır.
Ayrıca kahve beyazlatıcısı olarak satılan eserler ile süt tozunun tıpkı eserler olmadığı unutulmamalıdır.
TEREYAĞI, KALP VE DAMAR TIKANIKLIĞI YAPAR MI?
Aşırı yağ ve yağlı eser tüketiminin çeşitli kalp ve damar hastalıklarına sebep olduğu bilinmektedir. Bu sebeple çok yağ ve yağlı eser tüketiminden kaçınılmalı, kâfi ve istikrarlı beslenilmelidir. Çok tüketilmediği sürece tereyağı insan beden ısısında sıvı formda bedende sindirme katılacağından önemli bir sıhhat riskine sebep olmayacaktır.
SÜTÜN KEMİK GELİŞİMİNE TESİRİ YALNIZCA YETİŞME ÇAĞINDA MI İŞE FAYDA?
Süt ve süt eserleri yüksek oranda içerdiği kalsiyum nedeniyle kemik gelişimini erken yaşlarda desteklediği üzere ileriki yaşlarda da kemikler üzerine yararı bulunmaktadır. Ayrıyeten bu eserler içerdikleri protein, vitamin vb. öbür besin ögelerini de içerdiğinden kâfi ve istikrarlı beslenme açısından tüketimi kıymetlidir. Laktoz yahut kazein isimli süt bileşenlerine alerjisi olmayan her yaş kümesinin süt ve süt eserlerini tüketmesi gerekir.
ZEYTİNİ BOYA İLE SİYAH YAPIYORLAR MI?
Zeytinin kısmından kopartıldığı üzere yenmesi mümkün değildir ve zeytinin boya ile siyahlaştırılmasına muhtaçlık yoktur. Zeytinde doğal olarak bulunan fenolik bileşenler, zeytinin sofralık tüketim için işlenmesi sırasında doğal olarak zeytini siyah renge dönüştürür.
ÇEKİRDEK SİYAH İSE ZEYTİNDE BOYA MI VARDIR?
Zeytin çekirdeğin siyah olması olgunluğu ile ilgilidir. Ağaç üzerindeyken zeytin olgunlaştıkça siyah/mor renge sahip fenoller zeytinin kabuğundan başlayarak çekirdeğine gerçek ilerler. Tam olgun zeytinlerde bu fenoller çekirdeğe ulaşır ve çekirdeğin rengi siyaha dönüşür.
TUZ KULLANILMADAN ZEYTİN ÜRETİLEMEZ Mİ?
Ülkemiz tuz ve su kullanılmadan zeytin üretimi Ar-Ge’sinde önder pozisyondadır. Sıhhat açısından çok tuz içeren eserlerin tüketiminden kaçınılmalıdır. Tuz zeytinin doğal aromasını maskelemektedir. Az tuzlu zeytinlerin aroması daha güzel hissedilmektedir. Bilhassa kurutma, etilen, karbondioksit, ultrases üzere teknolojiler ile daha kısa müddette, tuz ve/veya su kullanılmadan etraf dostu teknolojiler ile zeytin üretim teknolojileri geliştirilmektedir.
News
