Türkiye etrafındaki denizlerde su sıcaklığının dünya ortalamasından daha fazla artınca deniz çayırları, pinalar ve soğuk su mercanları öncelikli deniz ekosistemini oluşturan ögeleri olumsuz etkilediği belirtildi.
Avrupa Birliği’nin (AB) Copernicus uydu izleme sistemi 2024 Yıllık İklim Özeti’nde, kutup dışı okyanuslarda yıllık ortalama deniz yüzeyi sıcaklığının 2024’te 20,87 dereceye çıkarak tarihin en yüksek düzeyine ulaştığı belirtildi.
AKDENİZ’İN SUYU 1 DERECE DAHA ARTTI
Türkiye denizlerinde 1984’ten bu yana yaptığı ölçümlerle sıcaklıkları tahlil eden Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Deniz Bilimleri Enstitüsü’nün bilgilerine nazaran bu yılın yaz periyodunda Akdeniz’de deniz yüzey suyu sıcaklığı, uzun yıllar ortalamasının 1 derece üzerine çıkarak 28 derece oldu.
Ege Denizi’nde iki farklı noktada yapılan çalışmalarda Bodrum’da deniz yüzey suyu sıcaklığı 26 derece, İzmir’de 25 derece ölçüldü.
EGE DENİZİ’NİN SICAKLIĞI 2 DERECE DAHA YÜKSELDİ
Her iki bölgede de sıcaklıklar, uzun yıllar ortalamasının 2 derece üzerinde seyretti.
Uzun yıllar ortalamasının 24 derece olduğu Marmara Denizi’nde bu yaz deniz yüzey suyu sıcaklığı 26-27 derece, ortalamanın 25 derece olduğu Karadeniz’de ise 27 derece ölçüldü.
REKOR SICAKLIKLAR
ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Barış Salihoğlu 2024’te kırılan sıcaklık rekorlarının akabinde 2025’te de deniz suyu sıcaklıklarının emsal formda yüksek düzeylerde seyrettiğini söyledi.
Salihoğlu, “Son 40 yılda dünya ortalamasında 1,2-1,5 derece artış görülürken Türkiye’nin etrafındaki denizlerde sıcaklık artışı 2 derecenin üzerinde seyrediyor. Marmara, Karadeniz ve Doğu Akdeniz’in kimi bölgelerinde artış 2-2,5 dereceye ulaştı.” dedi.
DENİZLERDE EL NİNO ETKİSİ
Geçen yılki yüksek sıcaklıkların değerli ölçüde El Nino’dan kaynaklandığını ve bu tesirin denizlerde hala hissedildiğini kaydeden Salihoğlu, bu yıl rekor görülmese de sıcaklıkların ortalamaların çok üzerinde olduğuna dikkati çekti.
İklim değişikliği tesiriyle sıcak hava dalgalarının görülme sıklığında yüzde 65’e varan artışlar olduğunu vurgulayan Salihoğlu, bu dalgaların hava sıcaklıklarını 5 ila 10 derece, deniz yüzey suyu sıcaklıklarını da 3 ila 4 derece artırdığını anlattı.
BALIK GÖÇÜ BAŞLADI
Artan deniz suyu sıcaklıklarının ekosisteme direkt yansıdığının altını çizen Salihoğlu, “Deniz çayırları, pinalar ve soğuk su mercanları mevte varan düzeyde direkt ziyan görüyor, birtakım balık cinsleri sıcaklıklara ahenk sağlayamayarak bölgeden uzaklaşıyor. Göç hareketleri değişiyor, Kızıldeniz’den gelen tipler Akdeniz’de giderek yaygınlaşıyor.” diye konuştu.
MAVİ EKONOMİ
Salihoğlu, biyoçeşitlilik kaybının turizm bölümünü de olumsuz etkilediğini, bu durumun mavi iktisat üzerinde önemli bir baskı oluşturduğunu dile getirdi.
“MARMARA DENİZİ İÇİN FELAKET”
Isınmanın denizlerin fizikî ve kimyasal yapısında da değişimlere yol açtığına değinen Salihoğlu, kelamlarını şöyle sürdürdü:
Sıcaklıklardaki artış yalnızca buzulların erimesi diye düşünülmemeli. Sıcaklık artışına bağlı olarak suyun genleşmesi de deniz düzeylerinde artışa neden oluyor. Su kütlelerinin yapısı değişiyor. Akdeniz’de ‘Levant Orta Suyu’ oluşumu azalıyor, bu bizim bölgemizde oluşan ekolojiyi destekleyen bir su kütlesi. Karadeniz’de soğuk orta tabakanın kaybolduğunu gözlemledik. Bu, derindeki hidrojen sülfürlü yapının yüzeye yaklaşmasına neden olarak buradaki oksijenli yapıyı bozması sonucunu doğuracak. Bu Marmara Denizi için bir felaket zira Marmara’nın yüzey suyunu yenileyen oksijenli su girişi tehlikeye giriyor.
“İÇ SU KAYNAKLARI KURUYOR”
Küresel ısınmayla birlikte artan kuraklığın iç su kaynaklarında kurumaya neden olduğuna işaret eden Salihoğlu, ırmaklardan denizlere tatlı su girmemesini, denizlerin can damarlarının kesilmesi biçiminde nitelendirdi.
Salihoğlu, “Nehirler hem denizleri mineraller tarafından takviyeler hem de ırmakların denizlere ulaştığı bölgeler biyoçeşitlilik açısından çok değerli alanlardır. Türkiye’nin, su siyasetini, bu gerçeği göz önüne alarak şekillendirmesi gerekir.” değerlendirmesinde bulundu.
MÜSİLAJ RİSKİNİ ARTIRIYOR
Aşırı hava olaylarında 2050’ye kadar 5-6 kat artış öngörüldüğünü aktaran Salihoğlu, artan deniz suyu sıcaklıklarının da kıyılarda beklenmedik hava olaylarını tetiklediğini belirtti.
Salihoğlu, “Sıcak hava dalgalarının sıklaşmasıyla bilhassa yaz aylarında ani fırtına ve hortum tipi olaylar artıyor. Denizin çok ısınması atmosferde güç kaynağı olarak rol oynuyor. Bu durum, bilhassa denize yakın bölgelerde fırtına ve siklon oluşumlarını besleyerek önümüzdeki yıllarda daha sık ve şiddetli hava olaylarına yol açabilir. Akdeniz’de tropik fırtınalara gibisi olaylar, Karadeniz’de hortum oluşumları görebiliriz.” ihtarında bulundu.
Sıcaklık artışının, deniz ekosisteminde çok yosun patlamalarını hızlandırdığından bahseden Salihoğlu, Marmara ve Akdeniz kıyılarında gözlenen ziyanlı alg tiplerinin, oksijen tüketimini artırarak deniz altındaki ömrü tehdit ettiğinin altını çizdi.
“MÜSİLAJ ARTACAK”
Bu durumun kirlilik ve balıkçılık baskısıyla birleşerek ekosistemlere ziyan verme noktasında çarpan tesiri oluşturduğunu lisana getiren Salihoğlu, bunun da müsilaj riskini artıracağını söyledi.
Salihoğlu, “Denizlerin korunması için sürdürülebilir balıkçılığa geçilmesi, bilhassa trol balıkçılığının terk edilmesi ve müdafaa alanlarının artırılması gerekiyor. Denizlerimiz iklim değişikliğinin baskısı altındayken, onları daha güçlü hale getirmek için müdafaa alanlarını tüm denizlerde en az yüzde 30’a çıkarmamız kural.” diye konuştu.
News
