İklim değişikliği yalnızca doğayı değil, beşerler ile yaban hayatını da zorluyor.
Kuraklık, seller ve sıcak hava dalgaları yüzünden yiyecek ve su kaynakları azaldıkça, hem beşerler hem de hayvanlar yeni alanlara yönelmek zorunda kalıyor.
Birleşmiş Milletler, insan-yaban hayatı çatışmasını, yaban hayvanlarının varlığı ya da davranışlarının, insan çıkarları yahut gereksinimleri için direkt ve tekrarlayan bir tehdit oluşturduğu durumlarda ortaya çıkan gayretler olarak tanımlıyor.
Yapılan son çalışmalar, iklim krizinin bu çatışmaları artırdığını gösteriyor.
İNSAN VE YABAN HAYATI ORTASINDAKİ ÇATIŞMA BELİRGİNLEŞİYOR
Dünya Doğayı Müdafaa Vakfı’nın (WWF) yayımladığı “İklim Değişikliği ve İnsan-Yaban Hayatı Çatışması” isimli rapor kapsamında, 2017’den 2024’e kadar 40’tan fazla ülkede toplam 3 bin 911 görüşme gerçekleştirilirken iştirakçilerin yüzde 25’i insan-yaban hayatı çatışmasındaki artışı fark ettiklerini söyledi.
Gabon’da iştirakçilerin yüzde 69’u, Namibya’da yüzde 67’si, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde yüzde 50’si, Zambiya’da yüzde 42’si, Zimbabve’de yüzde 39’u ve Kırgızistan’da yüzde 36’sı bu artışı fark ettiklerini lisana getirdi.
İnsan-yaban hayatı çatışmasında en çok öne çıkan hayvanlar Afrika fili, maymun, timsah, su aygırı, bufalo ve sırtlan olarak gözlemlendi.
TABLONUN ARDINDAKİ NEDENLER
Rapora nazaran, kırsal topluluklar giderek daha sık kuraklık, sıcak hava dalgaları, sel, toprak kaymaları ve gibisi afetlerle karşılaşıyor.
Bunun sonucunda da beşerler yeni şartlara ahenk sağlamak için yeni stratejiler geliştirmeye başladı.
Örneğin, uzun süren kuraklıklar nedeniyle eser randımanı düştüğünde, çiftçiler kaybettikleri gelirlerini telafi etmek emeliyle muhafaza altındaki alanlardan odun toplayıp satıyor ya da su temin etmek için bu bölgelere girerek yaban hayvanlarıyla daha sık karşılaşabiliyor.
Aynı formda şiddetli kuraklıklar, yaban hayatının kaynaklarını olumsuz etkileyerek hayvanların su ve yiyecek bulmak için alışık oldukları alanların dışına çıkmasına, hatta yakınlardaki yerleşim yerlerine yaklaşmasına yol açabiliyor.
Böylece kuraklık, hem insanları hem de yaban hayvanlarını birbirine daha çok yaklaştırarak çatışma riskini artırıyor.
ÇATIŞMAYI ARTIRAN EN BÜYÜK ETKEN YAĞIŞLARDAKİ DÜŞÜŞ
Katılımcıların yüzde 79’una nazaran bu çatışmayı artıran değişimlerin başında yağışlardaki düşüş gelirken, mevsimlerin kayması yüzde 69, kuraklık yüzde 64, sıcak hava dalgası yüzde 57, su kaynaklarındaki kayıplar yüzde 30, rüzgardaki değişimler yüzde 27, fırtınalar yüzde 22, seller yüzde 22, erozyon ve toprak kayması yüzde 19, orman yangınları yüzde 9 ve don olayları yüzde 8 oranında tesirli olarak gösterildi.
Tarım yapamayan ya da hayvancılığı sürdüremeyen topluluk üyeleri, hem besin hem de gelirden yoksun kalırken bunun sonucunda iştirakçilerin yüzde 26’sı çiftliklerini farklı bölgelere kaydırdıklarını, yüzde 25’i hayvanlarını farklı alanlarda otlatmaya başladıklarını, yüzde 26’sı geçim kaynaklarını büsbütün değiştirdiklerini belirtti.
Geçim kaynaklarını değiştirenlerin yüzde 14’ü, bunun sonucunda çok kaynak toplamaya, muhafaza altındaki alanlarda ağaç kısmına ve kaçak avcılığa yöneldiklerini aktardı.
Raporda bu çeşit faaliyetlerin, iklim değişikliği nedeniyle azalan kaynakların daha da tükenmesine yol açabildiği vurgulandı.
YABAN HAYATINDAKİ DURUM
Su, otlak ve besin üzere kaynakların azalması, bu kaynaklara bağlı yaban hayatını olumsuz etkilerken iştirakçilerin yüzde 13’ü yaban hayvanlarının besin kaynaklarında besbelli bir azalma gözlemlediklerini anlattı.
Katılımcıların yüzde 30’u bitki örtüsünün giderek yoksullaştığını ve bunun sonucunda yaban hayvanlarının hem besin hem de ömür alanlarının daraldığını söyledi.
Bu faktörler ve değişen iklim şartlarının tesiriyle, iştirakçilerin yüzde 25’i, “Yaban hayvanlarının daha evvel görülmedikleri bölgelere yanlışsız yayılmaya başladığını fark ettik.” görüşünü paylaştı.
Raporda, bu müsabakaların artması sonucu yaban hayatında yaşanan değişimlere dair müşahedelere de yer verildi.
KATILIMCILAR ‘HABİTAT VE KAYNAKLAR BOZULDU’ DİYOR
Katılımcıların yüzde 43’ü habitat ve kaynak bozulmasını doğrularken, yüzde 35’i yaban hayatına daha fazla müdahale edildiğini bildirdi. İştirakçilerin yüzde 17’si bilhassa müdafaa alanlarının tahrip edildiğini, yüzde 5’i yaban hayvanlarının doğal habitatlarını terk etmek zorunda kaldığını kaydetti.
Yaban hayatının yayılması sonucunda insan faaliyetleri de ziyan görebiliyor. İştirakçilerin yüzde 36’sı yaban hayvanlarının mahsullere daha çok ziyan verdiğini, yüzde 25’i yaban hayvanlarının topluluklar içinde daha çok görünmeye başladığını aktardı.
Katılımcıların yüzde 16’sı, yaban hayvanlarının artık daha fazla su ve yiyecek aradığını, yüzde 14’ü yaban hayvanlarının evcil hayvanlara daha çok saldırdığını, yüzde 8’i, yaban hayvanlarının insanlara daha sık saldırdığını, yüzde 4’ü ise mal varlıklarının daha çok ziyan gördüğünü lisana getirdi.
“SORUNLARI NASIL HAFİFLETEBİLECEĞİMİZİ DÜŞÜNMEYE BAŞLAMAMIZ GEREKİYOR”
WWF Yaban Hayatı ve İklim Direnci Departmanı Kıdemli Yöneticisi Dr. Nikhil Advani ve Program Sorumlusu Lily Lustig, hazırladıkları rapora ait AA muhabirinin sorularını yanıtladı.
İnsan ve yaban hayatının giderek daha fazla kesiştiğine işaret eden Advani, “Türlerin sayısı arttıkça bu kaçınılmaz hale geliyor. Örneğin, dünya genelinde kaplan popülasyonlarının arttığını görüyoruz. Lakin bu artış, insan-yaban hayatı çatışmalarıyla ilgili yeni meseleler da doğuruyor. Bu nedenle artık bu sıkıntıları nasıl hafifletebileceğimizi düşünmemiz gerekiyor.” dedi.
ÇÖZÜM İÇİN 3 BAŞLIĞA ODAKLANILDI
“Genel olarak projelerimiz üç ana başlıkta ağırlaşıyor. Birincisi, su güvenliğini artırmak. Bu, hem beşerler hem de yaban hayatı için kâfi suyun bulunmasını sağlamak manasına geliyor ve birden fazla vakit bu iki taraf için farklı su kaynakları sağlayarak çatışmaların önüne geçiyoruz. İkincisi, iklime hassas tarım uygulamaları. Bu, çiftçilerin tarım formüllerini güzelleştirmeyi içeriyor. Üçüncüsüyse geçim kaynaklarını çeşitlendirmek.”
İnsan-yaban hayatı çatışmalarına mahzur olmak için de çalıştıklarını anlatan Advani, “Butan’da yabanî hayvanların tarlalara girmesini önlemek için tarım yerlerini çitle çevirdik. Zimbabve’de ise geçim kaynağı olarak keçi yetiştiriciliğine başlayan topluluklara, yırtıcılara karşı korunaklı barınaklar sağladık. Bu sayede aslan ya da leopar üzere yırtıcıların gelip keçileri öldürmesi önlenmiş oluyor.” diye konuştu.
Lustig, “Raporu yazmadan evvel, bu hususla ilgili yapılmış araştırma ve bilgi sayısının epeyce az olduğunu fark ettik. Elimizde, yalnızca kendi bilgi tabanımızda iklim değişikliğinin insan-yaban hayatı çatışmasına tesirini gösteren çok sayıda bilgi varken bu bahsin gereğince gündeme getirilmemesi beni şaşırttı.” sözlerini kullandı.
News
