Kafkasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Lideri Prof. Dr. Hasan Oktay, Türkiye-Ermenistan-Azerbaycan sınırında yaşanan son gelişmeleri ve bu sürecin Zengezur Koridoru üzerindeki tesirlerini AA Tahlil için kıymetlendirdi.
Türkiye-Ermenistan-Azerbaycan sınırında yaşanan son gelişmeler, Zengezur Koridoru başta olmak üzere bölgesel barış ve iş birliği açısından kritik bir dönemeçte olduğumuzu gösteriyor.
Azerbaycan ile Ermenistan ortasında 44 gün süren ve 10 Kasım 2020’de imzalanan ateşkesle sonuçlanan savaş, Karabağ’daki fiili durumu değiştirmiş, Azerbaycan topraklarını büyük ölçüde işgalden kurtarmıştı. Bu süreçte Rusya, Güney Kafkasya’daki tesirini korumak için muahedeye Laçin Koridoru unsurunu dahil ettirdi. Laçin üzerinden Karabağ’a yardım ulaştırmayı amaçlayan Moskova, birebir vakitte bölgede askeri varlığını sürdürebileceği bir münasebet yaratmış oldu. Mutabakatın dokuzuncu unsuruyla eski Sovyet iletim ve ulaşım çizgilerinin tekrar açılması öngörülse de Zengezur Koridoru’na dair direkt bir atıf yer almadı. Bu durum, Azerbaycan ve Türkiye’nin beklentilerini doğurdu.
Zamanla Azerbaycan, kendi topraklarında Ermeni denetimindeki Laçin Koridoru’na itiraz etmeye başladı. Sivil toplumun çevresel münasebetlerle başlattığı protestolar sonrası koridorun kontrolü Bakü’nün eline geçti. Rus Barış Gücü’nün Karabağ’daki varlığını sürdürebilmesi için bölgedeki ateşkes ihlalleri kritik hâle gelirken, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Karabağ sıkıntısının Azerbaycan ile değil, Azerbaycan-Rusya ortasında bir sorun hâline geldiğini açıkladı. Akabinde Putin’in “Karabağ’da strateji değişti” açıklaması geldi ve Azerbaycan, Karabağ’daki de facto idaresi sona erdiren bir askeri operasyon gerçekleştirdi. Karabağ’daki Ermeni nüfusun Ermenistan’a göçü sonrası, muhalif kümelerin Paşinyan’a karşı bir darbe teşebbüsünde bulunabileceği konuşulsa da, Başbakan bu teşebbüsü de bertaraf etti.
BARIŞ MUTABAKATI VE ZENGEZUR’UN YERİ
Tüm bu gelişmeler ışığında Ermenistan, ön şartsız barış muahedesini gündeme getirdi. Türkiye de bu yaklaşımı destekliyor; çünkü kalıcı barış için bu temel görülüyor. Erivan ise kendi topraklarında rastgele bir dış denetimin kelam konusu olamayacağını, barış muahedesi olmadan koridor açılmasına müsaade verilmeyeceğini net biçimde belirtiyor. Azerbaycan ise Nahçıvan’a inançlı ve manisiz bir geçiş hakkını vazgeçilmez görüyor. Cumhurbaşkanı Aliyev, “Azerbaycan’dan Nahçıvan’a geçişte vatandaşlarımız Ermeni hudut muhafızlarıyla karşılaşmamalı. Bu adil bir taleptir.” kelamlarıyla bu beklentiyi vurguluyor.
Azerbaycan ayrıyeten, Ermenistan Anayasası’nda değişiklik yapılmasını, Zengezur Koridoru’nun açılmasını ve AGİT Minsk Grubu’nun feshedilmesini istiyor. Buna rağmen Ermenistan, bölgede barışın ön şartsız olması gerektiğini savunuyor.
ABD VE ZENGEZUR KORİDORU
Zengezur üzerindeki milletlerarası ilgiyi artıran bir başka öge ise ABD’nin devreye girmesi oldu. Donald Trump periyodunda Zengezur Koridoru’nun özel bir Amerikan şirketince işletilebileceğine dair yapılan açıklamalar, dikkatleri yine Güney Kafkasya’ya çekti. Bu teklif Ermenistan’da reaksiyonla karşılanırken, Rusya’nın da bölgedeki çıkarları için alarma geçmesine neden oldu. Rusya, Amerikan tesirini engellemek için bölgedeki aktörleri harekete geçirebilir; hatta Paşinyan’a yönelik yeni bir darbe teşebbüsü kelam konusu olabilir.
TÜRKİYE’NİN TUTUMU
Türkiye, Zengezur Koridoru’na ait güçlü telaffuzlar üretse de, önceliği üçlü bir barış muahedesinin ön şartsız olarak imzalanmasına veriyor. 10 Kasım Anlaşması’yla işgalin sona ermesi, Türkiye’nin hudut kapılarını kapalı tutma münasebetini de ortadan kaldırmış durumda. Ankara, bu kapıların lakin üçlü bir barış mutabakatı sonrası açılmasının kalıcı istikrar için daha uygun olacağı kanaatinde.
ÜÇLÜ BARIŞIN ACİLİYETİ
Paşinyan’ın İstanbul ziyareti, üçlü barış için bir fırsat yaratmıştı. Lakin şu ana kadar somut bir ilerleme sağlanamadı. Ermenistan’da bir yıl içinde seçimler yapılacak. Üçlü barış bu mühlet içinde imzalanmazsa, Paşinyan’ın seçimi kaybetmesi ve yerine rövanşist bir iktidarın gelmesi ihtimali doğar. Bu da bölgede yeni çatışmaların önünü açabilir.
Bu bağlamda, Batı’nın Rusya’yı Karabağ cephesi üzerinden sıkıştırmak istemesi de dikkatle izlenmeli. Lakin bölge barışının teminatı, Zengezur Koridoru’nu dış güçlere bırakmak değil, Türkiye, Azerbaycan ve Ermenistan’ın ön şartsız bir barış muahedesi imzalamasıyla mümkün olabilir. Nahçıvan’a kesintisiz erişimi sağlayacak bu düzenleme, Güney Kafkasya’da hem barışı hem de iş birliğini kalıcı hâle getirecektir.
News
