Türkiye’nin güvenlik perspektifine katkı sağlayan Ulusal İstihbarat Akademisi, DEAŞ’ın Afrika’daki yeni yapılanmasına dair çarpıcı tespitlerin yer aldığı bir tahlil raporunu kamuoyuyla paylaştı.
MİA’nın Yerel ve Bölgesel Dinamikleriyle DEAŞ Afrika” başlıklı raporuna nazaran, DEAŞ Orta Doğu’da yaşadığı stratejik kayıpların akabinde istikametini Afrika kıtasına çevirdi.
Kıtadaki zayıf devlet yapıları, sosyoekonomik eşitsizlikler ve güvenlik boşlukları örgüt için yeni fırsatlar doğurdu.
AFRİKA’DA TEKRAR YAPILANDI
DEAŞ, bu coğrafyada vilayet sistemi üzerinden yine yapılandı ve lokal dinamiklerle uyumlu bağlar geliştirdi.
Örgütün Sahel’den Mozambik’e kadar uzanan geniş bir alanda aktifliğini artırdığı gözlemlendi.
Bu durumun, DEAŞ’ın klasik merkezi yapıdan ademimerkeziyetçi bir modele yöneldiğini gösterdiği ve MİA’nın bu tespitlerinin, örgütün global dönüşümünü anlamada kritik perspektif sunduğu kaydedildi.
“VİLAYETLEŞME STRATEJİSİYLE KALICI YAPILAR İNŞA EDİLDİ”
Raporda, DEAŞ’ın vilayetleşme stratejisiyle Afrika’da kalıcı yapılar inşa ettiği aktarılarak, “Libya ve Sina’dan başlayan bu yayılım, örgütün Batı Afrika, Orta Afrika ve Sahel yapılarını doğurmuştur. Her bir yapı, lokal şartlara nazaran şekillenen stratejiler benimsemiştir. Bu durum, örgütün esnek ve modüllü bir ağ halinde faaliyet gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bu yapısal geçiş, DEAŞ’ın merkezi denetim anlayışını değerli ölçüde dönüştürmüştür.
Rapor, Afrika’daki radikalleşmenin sırf ideolojik münasebetlere dayanmadığını; etnik ve dini ayrışmalar, genç işsizliği, kamu hizmetlerindeki eksiklikler ve siyasi dışlanma üzere yapısal sıkıntılardan da beslendiğini belirtmektedir. DEAŞ, bilhassa genç erkekleri maksat alarak aidiyet ve ekonomik teminat vadetmektedir. Birtakım bölgelerde ise halkla kurduğu münasebetler aracılığıyla mahallî meşruiyet sağlamaya çalışmaktadır. Bu durum, radikalleşmenin çok boyutlu tabiatını gözler önüne sermektedir. Akademi, bu yapısal ögelerin örgüt tabanı yaratmadaki rolüne dikkat çekmektedir” sözlerine yer verildi.
“ÖRGÜT, YASA DIŞI GELİR KAYNAKLARINA YÖNELDİ”
Raporda, DEAŞ’ın Afrika’daki finansman stratejilerinin de ayrıntılı biçimde ortaya konulduğu kaydedilerek, “Örgüt, klasik petrol gelirlerinin yerine kaçakçılık, fidye, uyuşturucu ve silah ticareti üzere yasa dışı gelir kaynaklarına yönelmiştir. Tarım eserlerinden zorla vergi alma üzere uygulamalar da dikkat çekmektedir. Ulusal İstihbarat Akademisi, DEAŞ’ın bu tarafıyla çatışma iktisadının merkez aktörlerinden biri haline geldiğini vurgulamaktadır. Hibrit ekonomik yapısıyla cürüm ağlarıyla iç içe geçmiş bir model sergilediği bedellendirilmektedir. Raporda örgütün operasyonel esnekliği de vurgulanmaktadır. DEAŞ’ın el üretimi patlayıcılar, sivil gayelere yönelik baskınlar ve insansız hava araçları üzere taktiklerle aktifliğini artırdığı belirtilmektedir. Lokal materyal ve düşük maliyetli sistemlerin kullanımı, örgüte avantaj sağlamaktadır. Bu taktikler, Mali, Mozambik ve Nijerya’da kıymetli güvenlik zafiyetlerine neden olmuştur. Ulusal İstihbarat Akademisi, bu esnekliğin örgütün müdahalelere karşı dirençli kalmasına katkı sağladığını söz etmektedir” denildi.
“YÖNETİŞİM ZAAFLARI DEAŞ İÇİN ELVERİŞLİ ORTAM YARATIYOR”
Raporun ayrıyeten çevresel krizlerin DEAŞ’ın yükselişine tesirini tahlil ettiği işaret edilerek, “Kuraklık, göç ve su kaynaklarının tükenmesi üzere faktörlerin, bilhassa tarıma dayalı ekonomilerde birey ve toplulukları savunmasız bıraktığı söz edilmektedir. DEAŞ, bu şartlarda sunduğu alternatif sistem teklifleriyle cazip bir aktöre dönüşebilmektedir. Ulusal İstihbarat Akademisi bu bağlamda çevresel problemlerin da güvenlik stratejilerine entegre edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Rapor, pek çok Afrika ülkesinde yönetişim zaaflarının DEAŞ için elverişli ortam yarattığını ortaya koymaktadır. Hudut güvenliğinin sağlanamaması, mahallî güvenlik güçlerinin yetersizliği ve halkla devlet ortasındaki uzaklık, örgütün aktifliğini artırmaktadır. Yolsuzluk ve toplumsal adaletsizlikler, halkın devlete olan inancını aşındırmaktadır. Ulusal İstihbarat Akademisi, güvenlik kapasitesinin güçlendirilmesinin yanı sıra toplumsal bağların onarılmasının da uğraşta kritik rol oynayacağını belirtmektedir” değerlendirilmesinde bulunuldu.
ULUSLARARASI MÜDAHALELER VE TÜRKİYE’NİN ROLÜ
Türkiye dahil memleketler arası aktörlerin müdahalelerinin DEAŞ’ın Orta Doğu’daki tesirini sınırladığı fakat örgütün stratejik olarak Afrika’ya kaydığı vurgulanarak, şöyle denildi:
“Bu durum, bölgesel güvenlik iş birliğinin güçlendirilmesi ve kalkınma temelli stratejilerin geliştirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Raporda, eğitim, deradikalizasyon programları, propaganda aksisi stratejiler ve şeffaf yönetişim ıslahatları önerilmektedir. Bu şekil bir yaklaşım terörle çabada uzun vadeli muvaffakiyet için kaçınılmaz görülmektedir. Siyasi dışlanma, etnik ayrışma ve rekabet, örgütlerin güçlenmesini kolaylaştırmaktadır. Şiddet içeren radikalleşme süreçleri sadece ideolojik saiklerle değil; tıpkı vakitte bu etnik yapılarla da direkt bağlantılıdır. Ulusal İstihbarat Akademisi, tahlil süreçlerinin etnik uzlaşıyı da içermesi gerektiğini belirtmektedir. Rapor, DEAŞ’la gayretin sırf askeri formüllerle yürütülemeyeceğini ortaya koymaktadır. Ulusal İstihbarat Akademisi; hukukun üstünlüğü, sivil toplumun güçlendirilmesi, bayan ve gençlerin desteklenmesi, inanç önderlerinin iştiraki üzere başlıklarda tahlil teklifleri sunmaktadır. Bu çerçevede eğitim programları ve medya iş birlikleri de bu çok boyutlu çabanın kesimleri ortasında yer almaktadır. Bu yaklaşım sayesinde sırf örgütle değil, onun beslendiği toplumsal yerlerle de tesirli gayret yürütülebileceği kıymetlendirilmektedir.”
News
