Global ısınma Türkiye ve dünya için yeni riskleri beraberinde getiriyor
Küresel ısınma tehdidi, tüm dünyanın ortak sorunu..
Yeşil güce dönüş başlamış olsa da süreç dünyada çok yavaş ilerliyor ve kimi ziyanlar geri dönülmez formda verildi.
Copernicus İklim Değişikliği Servisi raporlarına nazaran, geçen ay 14,89 derece ölçülen global ortalama hava sıcaklığı, uzun yıllar ortalamasının 0,52 derece üzerinde seyretti ve kayıtlardaki en sıcak üçüncü nisan yaşandı.
21 DERECEYLE EN YÜKSEK İKİNCİ DENİZ YÜZEYİ SICAKLIĞI
Kutup bölgeleri dışındaki Pasifik, Atlantik, Hint Okyanuslarında ise 21 dereceyle en yüksek ikinci deniz yüzeyi sıcaklığı kaydedildi.
Geçen ay ortalamanın yaklaşık yüzde 5 altında kalan Arktik'teki ortalama deniz buzu örtüsü ise en düşük ikinci nisan ayı düzeyi olarak ölçüldü.
İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Cem Gazioğlu,, global iklim sisteminin artık sırf atmosfer sıcaklıkları üzerinden değerlendirilemeyeceğini, bunun bilgilerle ortaya konduğunu söyledi.
''BÖLGESEL ÖLÇEKTE YENİ RİSK ALANLARI''
İklim sisteminin okyanusların ısı depolaması, denizel sıcak hava dalgaları, hidrolojik aşırılıklar, kriyosfer çözülmesi ve atmosferik sirkülasyon anomalileri üzere birbirini tetikleyen süreçlerle birlikte ele alınması gereken karmaşık bir yapıya dönüştüğünü belirten Gazioğlu, "Atmosfer-okyanus etkileşiminin güçlenmesi, orta enlemlerde ekstrem meteorolojik olayların hem sıklığını hem de şiddetini artırıyor. Bu durum global ölçekte olduğu kadar bölgesel ölçekte de yeni risk alanları oluşturuyor." dedi.
DENİZ YÜZEYİ SICAKLIKLARI REKOR DÜZEYLERE YAKLAŞTI
Küresel deniz yüzeyi sıcaklıklarının tarihi rekorlara yaklaşmasıyla birlikte üst okyanustaki ısı içeriğinin arttığını ve bunun güç transfer süreçlerini güçlendirdiğini belirten Gazioğlu, bu durumun atmosferin daha fazla nem tutmasına yol açtığını tabir etti.
Buna bağlı olarak tropikal ve subtropikal siklonların güç potansiyelinin yükseldiğini, ayrıyeten çok yağışlar, uzun müddetli sıcak hava dalgaları ve hidrolojik kuraklık üzere olayların da daha şiddetli hale geldiğini vurguladı.
''FIRTINA KABARMASI RİSKLERİ ARTABİLİR''
Gazioğlu, "El Nino tesirli olursa 2026 boyunca deniz yüzeyi sıcaklığında yeni rekorlar görülebilir. Böylece denizel biyolojik gerilim olayları ağırlaşarak kıyı taşkınları ve fırtına kabarması riskleri artabilir." şeklinde konuştu.
Mevcut tabloda deniz bilimleri ve iklim idaresi açısından çok disiplinli data üretim süreçlerinin kritik hale geldiğini vurgulayan Gazioğlu, kıyısal kırılganlık tahlilleri, deniz düzeyi yükselmesi projeksiyonları, mavi iktisat planlaması, denizsel ekosistem idaresi, afet risk modellemeleri ve operasyonel oşinografi çalışmalarının yüksek çözünürlüklü iklim datalarıyla desteklenmek zorunda olduğunu tabir etti.
DEĞİŞİMLER TÜRKİYE’DE GİDEREK BESBELLİ HALE GELİYOR
Gazioğlu, dijital ikiz tabanlı iklim simülasyonları, gerçek vakitli çevresel bilgi entegrasyonu ve yapay zeka dayanaklı erken ikaz sistemlerinin geleceğin kıyı ve deniz idare stratejilerinde temel araçlar haline geldiğine değindi.
Küresel ölçekte yaşanan iklimsel ve oşinografik değişimlerin Türkiye’de giderek daha bariz halde hissedildiğini ve bu şartlarda klasik dönemsel deniz izleme yollarının yetersiz kaldığını vurgulayan Gazioğlu, tertipli aralıklarla yapılan klâsik seferler yerine, kesintisiz data akışı sağlayabilen insansız müşahede sistemlerine süratli bir geçiş yapılması gerektiğini tabir etti.
SÜREKLİ MÜŞAHEDE MECBURİLİK HALİNE GELDİ
Gazioğlu, “Bilimsel bir mecburilik olmaksızın yılda sadece bir yahut iki sefer gerçekleştirilen klasik deniz izleme çalışmalarının, denizel sıcak hava dalgaları, müsilaj oluşumu, ani oksijen değişimleri, kıyısal taşkınlar yahut ekstrem meteorolojik süreçler üzere yüksek dinamikli olayları açıklayabilecek data üretmesi mümkün değil. Bu nedenle operasyonel oşinografi temelli daima müşahede altyapıları artık stratejik mecburilik haline geldi” dedi.
Gazioğlu, Ege ve Akdeniz kıyılarında uzun vadeli deniz yüzeyi sıcaklık anomalilerine bağlı olarak cins dağılımlarının değiştiğini, istilacı cinslerin yayılım gösterdiğini ve biyolojik üretkenlik rejimlerinin dönüşmeye başladığını aktardı.
MÜSİLAJIN SEBEBİ AÇIKLANDI
Karadeniz Havzası'nda son yıllardaki yüksek şiddetli taşkınlar ve artan heyelanların, atmosferik nem taşınımındaki değişimlerin bölgesel hidrolojik sistemler üzerindeki tesirini açıkça gösterdiğinden bahseden Gazioğlu, "Marmara Denizi'nde görülen müsilaj oluşumu da deniz suyu sıcaklık anomalileri, durağan hidro-oşinografik şartlar ve artan besin tuzu yükleriyle kontaklı." diye konuştu.
Karadeniz bölgesinde şiddetli yağışlara bağlı olarak artan sediment taşınımının kıyı erozyonunu hızlandırdığına dikkat çeken Gazioğlu, İstanbul ve etrafında ise kısa vadeli lakin hayli ağır konvektif yağışların yol açtığı kentsel taşkınların giderek daha sık yaşandığını vurguladı.
TÜRKİYE ÇOKLU İKLİM RİSKİYLE KARŞI KARŞIYA
Gazioğlu, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde meteorolojik ve hidrolojik kuraklık eğilimlerinin belirginleştiğini ve Türkiye'nin birebir anda çoklu iklim riskleriyle karşı karşıya kaldığını söyledi.
Doğu Akdeniz'in global ölçekte bir "iklim değişikliği sıcak noktası" olarak tanımlandığı bilgisini paylaşan Gazioğlu, Türkiye etrafındaki denizel ve atmosferik süreçlerin gelecekte daha yüksek güç içeren ekstrem olaylar üretebileceği iddiasını paylaştı.
''YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ MÜŞAHEDE AĞLARININ GELİŞTİRİLMESİ LAZIM''
Artan deniz yüzeyi sıcaklıklarının "medicane" olarak isimlendirilen Akdeniz siklonlarının oluşum potansiyelini, ağır konvektif sistemleri ve kıyısal afet risklerini artırabilecek kıymetli bir termodinamik güç kaynağı oluşturduğunun altını çizen Gazioğlu, kelamlarını, "Türkiye üzere üç tarafı denizlerle çevrili ve farklı atmosferik deveran sistemlerinin kesişiminde yer alan ülkelerde yüksek çözünürlüklü iklim müşahede ağlarının geliştirilmesi gerekiyor" diyerek tamamladı.
Kaynak: Anadolu Ajansı (AA)