Koku hafızasının beyindeki güçlü tesiri

Bir koku bazen hiç beklemediğiniz anlara götürebilir...

Kokuların insan üzerindeki tesiri yalnızca süreksiz bir duyusal tecrübe değildir. Kimi kokular, yıllar öncesine ilişkin bir anıyı, çocukluğun huzur dolu bir gününü ya da geçmiş bir aşkı bir anda zihne getirebilir.

Bu tesir, beynimizin kokularla hisler ortasında kurduğu güçlü bağ sayesinde ortaya çıkar. “Koku hafızası” olarak isimlendirilen bu harikulâde sistem, öteki duyulardan farklı olarak, kokuların duygusal belleğe direkt ulaşmasıyla çalışır.

KOKU HAFIZASI NEDİR?

Koku hafızası, belli bir kokunun beyinde bir anı ya da his ile eşleşerek uzun periyodik hafızaya kaydedilmesi ve birebir koku tekrar algılandığında bu anıların tetiklenmesi sürecidir.

Beynimiz, bilhassa kokular kelam konusu olduğunda sıra dışı bir hafıza yeteneğine sahiptir. Bunun nedeni, kokuların işitme yahut görme üzere öbür duyulardan farklı olarak, beynin his ve hafıza merkezlerine direkt erişmesidir.

KOKULAR HAFIZAYA KAZINIR

Bu eşsiz sistem, limbik sistem içerisinde yer alan amigdala ve hipokampus üzere yapılar sayesinde işler.

Koku alındığı anda bu bölgeler aktive olur ve yaşanılan hislerle birlikte hafızaya kazınır.

BEYİNDEKİ KOKU VE HAFIZA İLİŞKİSİ

Amigdala: Duygusal hafızanın merkezidir. Endişe, memnunluk üzere ağır hislerin kokularla birlikte hatırlanmasını sağlar.

Hipokampus: Uzun vadeli bellek ve öğrenmeyle ilgilidir. Bir kokuyu birinci sefer duyduğunuz ortam, yaşadığınız hisler ve etrafla birlikte bu alanda kaydedilir.

Olfaktör Bulbus: Burnun çabucak üstünde yer alır ve kokuların beyinde birinci algılandığı yerdir. Buradan çıkan sinyaller direkt limbik sisteme iletilir.

Diğer duyular evvel beynin bilişsel merkezlerinde işlenirken, kokular bu filtrelemeye takılmadan direkt duygusal belleğe ulaşır. Bu nedenle bir kokunun apansız geçmiş bir olayı çağrıştırması şaşırtan değildir.

KOKU HAFIZASININ ORTAYA ÇIKTIĞI ALANLAR

Koku hafızası, hayatın birçok anında tesirini gösterir:

Çocukluk Anıları: Anne kucağındaki bebek pudrası, ilkokuldaki silgi kokusu yahut dedenin atölyesindeki talaş kokusu üzere.

Romantik Tecrübeler: Eski bir sevgilinin parfümü, birlikte gidilen bir yerin özel kokusu bu kategoriye girer.

Travmatik Anılar: Yangın dumanı, hastane kokusu ya da antiseptik üzere kimi kokular olumsuz hisleri tetikleyebilir.

Tatlar ve Yerler: Fırından çıkan sıcak ekmek, ıslak toprak kokusu ya da deniz havası üzere tanıdık kokular da hafızayı tetikleyebilir.

KOKU HAFIZASI NE KADAR KALICIDIR

Koku hafızası, en uzun mühlet kalabilen duyusal hafızalardan biridir. Görsel yahut işitsel bir anı vakitle silikleşebilirken, bir kokunun tesiri onlarca yıl sürebilir.

Çocukken kullanılan bir sabunun kokusu ya da bir bayram sabahındaki kahve kokusu, tekrar duyulduğunda tıpkı hisleri canlandırabilir. Koku hafızası, insan beyninin en etkileyici işleyişlerinden biridir.

Görünmeyen, söylenmeyen ama hissedilen hislerin art planında kokular yer alır.

Bir koku bazen yıllar evvel yaşanmış bir anı hiç beklenmedik bir anda gün yüzüne çıkarabilir. Bu istikametiyle koku, yalnızca bir duyu değil; geçmişle kurulan bir köprüdür.