Türk akademisyenlerden ‘toprağı temizleyen bakteri’ projesi

İstanbul Üniversitesi (İÜ) İstanbul Teknokent (ENTERTECH) çatısı altında yürütülen özgün bir projeyle, petrolle kirlenen topraklar, denizlerden izole edilen özel bakterilerle arındırılıyor.

İÜ Su Bilimleri Fakültesi Deniz Biyolojisi Ana Bilim Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gülşen Altuğ liderliğinde yürütülen çalışmada, deniz bakterilerinin petrolü "besin" olarak kullanma yeteneği, etraf paklığında ihtilal niteliğinde bir tahlil olarak öne çıkıyor.

PETROLÜ TÜKETEN BAKTERİLERLE ETRAF TEMİZLİĞİ

2000 yılında başlatılan uzun soluklu araştırmalarda, "R/V Yunus-S" araştırma gemisiyle Türkiye kıyılarından toplanan binlerce deniz bakterisi tarandı. Bunlar ortasından petrolü metabolize edebilenler seçilerek, hem ferdî hem de kombinasyon halinde aktiflikleri test edildi.

Geliştirilen biyolojik arıtma sistemi, sırf laboratuvar ortamında değil, alanda da muvaffakiyetle uygulandı. Bu sayede, klasik fizikî ve kimyasal paklık usullerinin ötesine geçilerek etrafa ziyan vermeyen, sürdürülebilir bir tahlil ortaya kondu.

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER PROJESİNDE DE KULLANILDI

Geliştirilen sistem, Körfez Savaşı sonrasında deniz suyuyla söndürülen ve yüksek tuzluluğa maruz kalan Kuveyt topraklarında Birleşmiş Milletler projesi kapsamında muvaffakiyetle uygulandı. Bu kapsamda yaklaşık 3,5 milyon metreküplük alanda toprak paklığı hedefleniyor.

Prof. Dr. Altuğ, Türkiye’deki ön denemelerin İstanbul Teknokent’teki laboratuvarlarda yapıldığını ve alana özel biyolojik reçeteler geliştirildiğini belirtti:

"Her toprak yapısı ve kirlilik seviyesi farklı. Bu nedenle, hangi bakteri kombinasyonu ne kadar müddetle uygulanacak, tüm bu ayrıntılar alana nazaran şekilleniyor."

BAKTERİLER DAYANIKLILIKLARIYLA FARK YARATIYOR

Deniz bakterilerinin yüksek tuzluluk, sıcaklık ve pH dalgalanmalarına karşı dirençli olduğunu vurgulayan Altuğ, bu özelliklerin alandaki muvaffakiyetin anahtarı olduğunu söyledi. Uygun şartlarda 17 gün üzere kısa bir müddette petrolün yüzde 90’ının giderilebildiğini aktardı.

YEREL BAKTERİLER, GLOBAL ÇÖZÜM

Altuğ’un sözüne nazaran, Türkiye denizlerinden izole edilen bakteriler bölgesel şartlara has olarak evrilmiş durumda. Birebir cins bakteriler farklı coğrafyalarda farklı özellikler gösterebildiği için, geliştirilen usul ve kullanılan mikroorganizmalar patent altına alındı.

Bu etraf dostu tahlil, İstanbul Üniversitesi'nin Teknoloji Transfer Ofisi ve Teknokent iş birliğiyle yerli bir teknolojiye dönüştürüldü. Altuğ, bu yenilikçi usulün dünyayla rekabet edebilecek seviyede olduğunu vurguladı: "Tonlarca petrolün tabiata karıştığı bir alanda, etrafa ziyan vermeden paklık yapmak istiyorsak, bu cins biyolojik tahliller artık vazgeçilmez."